Υπογονιμότητα – Έλεγχος Γονιμότητας

Η διερεύνηση δεν αφορά μόνο τη γυναίκα. Η γονιμότητα αποτελεί αποτέλεσμα πολλών παραγόντων και για αυτό, όταν υπάρχει ζευγάρι, ο έλεγχος της γυναίκας και του άνδρα πρέπει να γίνεται παράλληλα.

Ο στόχος της διερεύνησης είναι να αξιολογηθούν κυρίως:

• η ωορρηξία
• η ωοθηκική εφεδρεία όταν υπάρχει ένδειξη
• η μήτρα
• η βατότητα των σαλπίγγων
• το σπέρμα
• τυχόν παθήσεις που μπορεί να επηρεάζουν τη γονιμότητα

Η διερεύνηση πρέπει να είναι συστηματική και εξατομικευμένη, αποφεύγοντας εξετάσεις που δεν προσφέρουν ουσιαστική κλινική πληροφορία.

Πότε πρέπει να ξεκινήσει ο Έλεγχος Υπογονιμότητας;

Σε γυναίκες ηλικίας κάτω των 35 ετών, ο έλεγχος συνήθως ξεκινά όταν δεν έχει επιτευχθεί εγκυμοσύνη μετά από 12 μήνες τακτικών επαφών χωρίς αντισύλληψη.

Σε γυναίκες 35 ετών και άνω, η διερεύνηση συνιστάται ήδη μετά από 6 μήνες προσπαθειών.

Σε γυναίκες άνω των 40 ετών, είναι σκόπιμο να πραγματοποιείται πιο άμεσα αξιολόγηση χωρίς να προηγείται πολύμηνη αναμονή.

Πότε δεν πρέπει να περιμένουμε 6 ή 12 Μήνες;

Ο έλεγχος μπορεί να ξεκινήσει νωρίτερα όταν υπάρχει γνωστός ή πιθανός παράγοντας που μπορεί να επηρεάζει τη γονιμότητα, όπως:

• πολύ ακανόνιστη περίοδος
• αμηνόρροια
• διαταραχές ωορρηξίας
• Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών – PCOS
• γνωστή ή πιθανή ενδομητρίωση
• προηγούμενη έκτοπη κύηση
• ιστορικό πυελικής φλεγμονής
• γνωστή ή πιθανή παθολογία των σαλπίγγων
• προηγούμενα χειρουργεία στην πύελο
• μειωμένη ωοθηκική εφεδρεία ή παράγοντες κινδύνου για αυτή
• προηγούμενη χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία
• γνωστός ανδρικός παράγοντας υπογονιμότητας
• σεξουαλική δυσλειτουργία

Στις περιπτώσεις αυτές η καθυστέρηση της διερεύνησης μπορεί να μην προσφέρει κανένα όφελος.

Η Ηλικία και η Γυναικεία Γονιμότητα

Η ηλικία της γυναίκας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη φυσική γονιμότητα.

Με την πάροδο του χρόνου μειώνονται:

• ο αριθμός των διαθέσιμων ωαρίων
• η πιθανότητα φυσικής σύλληψης ανά κύκλο
• η πιθανότητα επιτυχίας των θεραπειών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής

Παράλληλα αυξάνεται η πιθανότητα χρωμοσωμικών ανωμαλιών των ωαρίων.

Για αυτό η ηλικία έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο στο πότε θα ξεκινήσει η διερεύνηση όσο και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής.

Τι περιλαμβάνει ο Έλεγχος της Γυναίκας;

Η αρχική αξιολόγηση περιλαμβάνει αναλυτικό ιστορικό σχετικά με:

• την ηλικία
• τη διάρκεια των προσπαθειών
• τον εμμηνορρυσιακό κύκλο
• προηγούμενες εγκυμοσύνες
• αποβολές ή έκτοπες κυήσεις
• γυναικολογικά νοσήματα
• προηγούμενες επεμβάσεις
• φάρμακα
• οικογενειακό ιστορικό
• τρόπο ζωής
• προηγούμενες θεραπείες γονιμότητας

Ακολουθεί εξατομικευμένος έλεγχος ανάλογα με τα στοιχεία του ιστορικού.

Έλεγχος Ωορρηξίας

Σε μία γυναίκα με σταθερούς εμμηνορρυσιακούς κύκλους περίπου 21–35 ημερών, συνήθως δεν χρειάζεται επιπλέον εργαστηριακή εξέταση απλώς για να αποδειχθεί ότι πραγματοποιείται ωορρηξία.

Όταν όμως υπάρχουν:

• αραιές περίοδοι
• αμηνόρροια
• πολύ ακανόνιστοι κύκλοι
• συμπτώματα υπερανδρογονισμού

χρειάζεται διερεύνηση πιθανής διαταραχής της ωορρηξίας.

Συχνές αιτίες περιλαμβάνουν:

• PCOS
• διαταραχές θυρεοειδούς
• σημαντικές μεταβολές βάρους
• υπερπρολακτιναιμία
• άλλες ενδοκρινολογικές διαταραχές

Τι είναι η Ωοθηκική Εφεδρεία;

Η ωοθηκική εφεδρεία περιγράφει κυρίως την ποσότητα των ωαρίων που παραμένουν στις ωοθήκες.

Μπορεί να αξιολογηθεί με:

• AMH – Anti-Müllerian Hormone
• υπερηχογραφικό αριθμό μικρών ωοθυλακίων – Antral Follicle Count
• FSH και οιστραδιόλη σε κατάλληλες περιπτώσεις

Οι εξετάσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη αξία στην εκτίμηση της αναμενόμενης ανταπόκρισης των ωοθηκών σε διέγερση.

Η AMH είναι «Τεστ Γονιμότητας»;

Όχι.

Η AMH δεν μπορεί από μόνη της να απαντήσει εάν μία γυναίκα μπορεί ή δεν μπορεί να μείνει φυσιολογικά έγκυος.

Μία χαμηλή AMH:

• δεν ισοδυναμεί με υπογονιμότητα
• δεν σημαίνει ότι η φυσική σύλληψη είναι αδύνατη

και μία υψηλή AMH:

• δεν εγγυάται φυσιολογική γονιμότητα
• δεν αξιολογεί την ποιότητα των ωαρίων

Η ηλικία της γυναίκας παραμένει καθοριστικός παράγοντας για την αναπαραγωγική πρόγνωση.

Για αυτό η AMH πρέπει να ερμηνεύεται στο σωστό κλινικό πλαίσιο και όχι ως αυτόνομο «fertility test».

Υπερηχογράφημα στον Έλεγχο Γονιμότητας

Το διακολπικό υπερηχογράφημα μπορεί να αξιολογήσει:

• τις ωοθήκες
• τον αριθμό των μικρών ωοθυλακίων
• τη μήτρα
• το ενδομήτριο
• ινομυώματα
• κύστεις ωοθηκών
• ενδομητριώματα
• άλλες ανατομικές παθήσεις

Στο GynSpot η υπερηχογραφική αξιολόγηση πραγματοποιείται με σύγχρονο υπερηχογραφικό σύστημα με δυνατότητα 3D/4D απεικόνισης.

Έλεγχος των Σαλπίγγων

Για να επιτευχθεί φυσική εγκυμοσύνη είναι σημαντικό τουλάχιστον μία σάλπιγγα να είναι λειτουργικά βατή και να υπάρχει κατάλληλη ανατομική σχέση μεταξύ σάλπιγγας και ωοθήκης.

Η βατότητα μπορεί να αξιολογηθεί με εξετάσεις όπως:

• υστεροσαλπιγγογραφία – HSG
• υπερηχογραφική σαλπιγγογραφία με κατάλληλο σκιαγραφικό – HyCoSy

Η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου εξαρτάται από το ιστορικό και τη διαθεσιμότητα της εξέτασης.

Χρειάζεται Λαπαροσκόπηση για να Ελεγχθούν οι Σάλπιγγες;

Όχι ως εξέταση ρουτίνας.

Η διαγνωστική λαπαροσκόπηση δεν πρέπει να πραγματοποιείται σε κάθε γυναίκα μόνο για να διαπιστωθεί αν οι σάλπιγγες είναι βατές.

Μπορεί όμως να έχει ένδειξη όταν υπάρχει, για παράδειγμα:

• γνωστή ή ισχυρή υποψία ενδομητρίωσης
• πυελική παθολογία
• άλλη χειρουργική ένδειξη

Εάν πραγματοποιείται λαπαροσκόπηση για άλλο λόγο, μπορεί παράλληλα να γίνει έλεγχος της βατότητας των σαλπίγγων με χρωμοϋδροσαλπιγγογραφία.

Έλεγχος της Μήτρας και της Ενδομητρικής Κοιλότητας

Καταστάσεις που μπορεί να επηρεάζουν τη γονιμότητα περιλαμβάνουν:

• πολύποδες ενδομητρίου
• υποβλεννογόνια ινομυώματα
• ενδομήτριες συμφύσεις
• συγγενείς ανωμαλίες της μήτρας

Η αξιολόγηση μπορεί να γίνει με:

• διακολπικό υπερηχογράφημα
• τρισδιάστατο υπερηχογράφημα
• υπερηχογράφημα με έγχυση φυσιολογικού ορού
• υστεροσκόπηση όταν υπάρχει σχετική ένδειξη

Η υστεροσκόπηση επιτρέπει άμεση επισκόπηση της ενδομητρικής κοιλότητας και σε πολλές περιπτώσεις, ταυτόχρονη θεραπεία της παθολογίας.

Το Σπερμοδιάγραμμα είναι Βασικό Μέρος του Ελέγχου

Ναι.

Η διερεύνηση της υπογονιμότητας δεν πρέπει να ξεκινά με πολυάριθμες εξετάσεις της γυναίκας ενώ παραμένει ανεξέλεγκτος ο ανδρικός παράγοντας.

Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασική εξέταση της αρχικής διερεύνησης και αξιολογεί μεταξύ άλλων:

• τον αριθμό και τη συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων
• την κινητικότητα
• τη μορφολογία
• τον όγκο του σπέρματος

Ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα εκτός φυσιολογικών ορίων δεν αρκεί πάντοτε για να χαρακτηρίσει έναν άνδρα ως υπογόνιμο.

Όταν υπάρχουν παθολογικά ευρήματα μπορεί να χρειάζεται επανάληψη του σπερμοδιαγράμματος και αξιολόγηση από εξειδικευμένο ιατρό ανδρικής αναπαραγωγής.

Πρέπει να Ελέγχονται και οι δύο Σύντροφοι Ταυτόχρονα;

Ναι.

Η υπογονιμότητα μπορεί να σχετίζεται:

• με γυναικείο παράγοντα
• με ανδρικό παράγοντα
• με συνδυασμό παραγόντων
• ή να παραμένει ανεξήγητη μετά τον βασικό έλεγχο

Η παράλληλη διερεύνηση μειώνει τις καθυστερήσεις και επιτρέπει πιο σωστό σχεδιασμό της αντιμετώπισης.

Τι είναι η Ανεξήγητη Υπογονιμότητα;

Σε ορισμένα ζευγάρια ο βασικός έλεγχος δείχνει:

• ωορρηξία
• βατές σάλπιγγες
• χωρίς σημαντική παθολογία της μήτρας
• σπερμοδιάγραμμα χωρίς σημαντικό εύρημα

αλλά η εγκυμοσύνη δεν έχει επιτευχθεί.

Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο όρος ανεξήγητη υπογονιμότητα.

Δεν σημαίνει ότι «δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα». Σημαίνει ότι ο διαθέσιμος βασικός διαγνωστικός έλεγχος δεν έχει εντοπίσει συγκεκριμένη αιτία.

Η θεραπευτική στρατηγική καθορίζεται κυρίως από:

• την ηλικία
• τη διάρκεια της υπογονιμότητας
• προηγούμενες θεραπείες
• τα χαρακτηριστικά του ζευγαριού

Χρειάζονται Ανοσολογικές Εξετάσεις, Θρομβοφιλία και δεκάδες Ορμόνες;

Όχι ως εξετάσεις ρουτίνας σε κάθε ζευγάρι.

Ο αρχικός έλεγχος της υπογονιμότητας πρέπει να είναι στοχευμένος.

Χωρίς συγκεκριμένη κλινική ένδειξη δεν συνιστώνται ως routine μέρος της αρχικής διερεύνησης εξετάσεις όπως:

• εκτεταμένος ανοσολογικός έλεγχος
• έλεγχος θρομβοφιλίας
• ενδομητρική βιοψία
• προηγμένες εξετάσεις λειτουργίας του σπέρματος
• διαγνωστική λαπαροσκόπηση
• καρυότυπος
• άλλες εξειδικευμένες εξετάσεις

Η πραγματοποίηση περισσότερων εξετάσεων δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερη διερεύνηση.

Πώς Αντιμετωπίζεται η Υπογονιμότητα;

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία, την ηλικία της γυναίκας, τη διάρκεια των προσπαθειών και τα αποτελέσματα του ελέγχου.

Οι επιλογές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• σωστό χρονισμό των επαφών
• θεραπεία διαταραχών της ωορρηξίας
• πρόκληση ωορρηξίας
• αντιμετώπιση συγκεκριμένης ενδοκρινικής διαταραχής
• χειρουργική αντιμετώπιση επιλεγμένων παθήσεων της μήτρας ή της πυέλου
• ενδομήτρια σπερματέγχυση – IUI
• εξωσωματική γονιμοποίηση – IVF
• μικρογονιμοποίηση – ICSI

Δεν χρειάζεται κάθε ζευγάρι εξωσωματική γονιμοποίηση.

Η θεραπεία πρέπει να επιλέγεται με βάση την πραγματική αιτία και τη συνολική πιθανότητα επίτευξης εγκυμοσύνης, αποφεύγοντας τόσο τις περιττές παρεμβάσεις όσο και την άσκοπη καθυστέρηση.

PCOS και Υπογονιμότητα

Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών αποτελεί μία από τις συχνότερες αιτίες ανωορρηκτικής υπογονιμότητας.

Πολλές γυναίκες με PCOS μπορούν να επιτύχουν εγκυμοσύνη είτε αυτόματα είτε μετά από κατάλληλη πρόκληση ωορρηξίας.

Όταν η υπογονιμότητα οφείλεται σε ανωορρηξία λόγω PCOS χωρίς άλλον σημαντικό παράγοντα, η λετροζόλη αποτελεί την πρώτη φαρμακευτική επιλογή για πρόκληση ωορρηξίας σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες.

Ενδομητρίωση και Υπογονιμότητα

Η ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα με διαφορετικούς μηχανισμούς.

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από:

• την ηλικία
• τα συμπτώματα
• την ωοθηκική εφεδρεία
• την έκταση της νόσου
• προηγούμενα χειρουργεία
• τη διάρκεια της υπογονιμότητας
• το αν υπάρχουν άλλοι παράγοντες υπογονιμότητας

Η παρουσία ενδομητριώματος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πρέπει να προηγηθεί χειρουργείο πριν από θεραπεία γονιμότητας.

Η απόφαση χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε να προστατεύεται ο φυσιολογικός ωοθηκικός ιστός.

Πότε χρειάζεται Εξωσωματική Γονιμοποίηση;

Η εξωσωματική γονιμοποίηση μπορεί να αποτελέσει κατάλληλη επιλογή σε περιπτώσεις όπως:

• σημαντικός σαλπιγγικός παράγοντας
• σοβαρός ανδρικός παράγοντας
• ορισμένες περιπτώσεις ενδομητρίωσης
• αποτυχία απλούστερων θεραπειών
• μειωμένη αναπαραγωγική χρονική δυνατότητα λόγω ηλικίας
• συγκεκριμένες γενετικές ενδείξεις
• άλλες καταστάσεις όπου η πιθανότητα φυσικής σύλληψης ή απλούστερης θεραπείας είναι χαμηλή

Η απόφαση δεν πρέπει να βασίζεται σε ένα μόνο εργαστηριακό αποτέλεσμα αλλά στη συνολική αναπαραγωγική εικόνα.

Έλεγχος Υπογονιμότητας στο GynSpot

Στο GynSpot η διερεύνηση της υπογονιμότητας οργανώνεται εξατομικευμένα, με στόχο να πραγματοποιούνται οι εξετάσεις που πραγματικά χρειάζονται και να αποφεύγεται η άσκοπη καθυστέρηση.

Η αρχική αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει:

• αναλυτικό αναπαραγωγικό ιστορικό
• αξιολόγηση του εμμηνορρυσιακού κύκλου και της ωορρηξίας
• διακολπικό υπερηχογράφημα
• εκτίμηση ωοθηκικής εφεδρείας όταν υπάρχει ένδειξη
• έλεγχο της μήτρας
• προγραμματισμό ελέγχου βατότητας των σαλπίγγων
• παράλληλο έλεγχο του ανδρικού παράγοντα με σπερμοδιάγραμμα
• καθορισμό των επόμενων θεραπευτικών βημάτων

Το ιατρείο διαθέτει σύγχρονο υπερηχογραφικό σύστημα με δυνατότητα 3D/4D απεικόνισης για την αναλυτική αξιολόγηση της μήτρας και των ωοθηκών.

Στόχος είναι μετά την ολοκλήρωση του αρχικού ελέγχου να υπάρχει ένα σαφές και εξατομικευμένο πλάνο: από την παρακολούθηση ή την πρόκληση ωορρηξίας έως την παραπομπή για σπερματέγχυση ή εξωσωματική γονιμοποίηση όταν αυτή αποτελεί την κατάλληλη επιλογή.

Συχνές Ερωτήσεις

Μετά από πόσο καιρό προσπαθειών πρέπει να κάνουμε έλεγχο;

Κάτω από τα 35 έτη συνήθως μετά από 12 μήνες προσπαθειών. Από τα 35 έτη και άνω μετά από 6 μήνες, ενώ μετά τα 40 η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται πιο άμεσα.

Χρειάζεται να κάνω AMH πριν αρχίσω να προσπαθώ για εγκυμοσύνη;

Όχι ως γενικό «τεστ γονιμότητας». Η AMH έχει συγκεκριμένες χρήσεις, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να προβλέψει εάν μία γυναίκα θα συλλάβει φυσιολογικά.

Η χαμηλή AMH σημαίνει ότι δεν μπορώ να μείνω έγκυος;

Όχι. Η χαμηλή AMH σχετίζεται κυρίως με μικρότερη ωοθηκική εφεδρεία και πιθανή χαμηλότερη ανταπόκριση σε διέγερση, αλλά δεν ισοδυναμεί με αδυναμία φυσικής σύλληψης.

Πρέπει ο άνδρας να κάνει έλεγχο από την αρχή;

Ναι. Το σπερμοδιάγραμμα αποτελεί βασικό μέρος της αρχικής διερεύνησης και ο έλεγχος των δύο συντρόφων πρέπει να γίνεται παράλληλα.

Πώς ελέγχουμε αν οι σάλπιγγες είναι ανοιχτές;

Συνήθως με υστεροσαλπιγγογραφία ή με κατάλληλη υπερηχογραφική μέθοδο ελέγχου της βατότητας.

Χρειάζεται λαπαροσκόπηση για τον έλεγχο υπογονιμότητας;

Όχι ως εξέταση ρουτίνας. Πραγματοποιείται όταν υπάρχει συγκεκριμένη κλινική ή χειρουργική ένδειξη.

Αν όλες οι εξετάσεις είναι φυσιολογικές, γιατί δεν έρχεται εγκυμοσύνη;

Σε ορισμένα ζευγάρια δεν ανευρίσκεται συγκεκριμένη αιτία μετά τον βασικό έλεγχο. Αυτό χαρακτηρίζεται ως ανεξήγητη υπογονιμότητα και η αντιμετώπιση εξαρτάται κυρίως από την ηλικία και τη διάρκεια των προσπαθειών.

Υπογονιμότητα σημαίνει ότι θα χρειαστώ εξωσωματική;

Όχι. Ανάλογα με την αιτία μπορεί να αρκεί απλή παρακολούθηση, πρόκληση ωορρηξίας, αντιμετώπιση συγκεκριμένου προβλήματος ή σπερματέγχυση. Η IVF επιλέγεται όταν υπάρχουν οι κατάλληλες ενδείξεις.

Ενδεικτικές Επιστημονικές Πηγές

• American Society for Reproductive Medicine (ASRM) — *Fertility Evaluation of Infertile Women*
• ASRM — *Testing and Interpreting Measures of Ovarian Reserve*
• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) — *Evaluating Infertility*
• AUA / ASRM — *Diagnosis and Treatment of Infertility in Men*, amended 2024
• European Society of Human Reproduction and Embryology (ESHRE) — *Evidence-based Guideline on Unexplained Infertility*